– Så, kva er igjen etter festen? Eg må få mat til dottera mi! – Tanta såg grådig og urolig på bordet.
Espen såg på systera til mora, Ingrid Johansen, og heldt seg så vidt frå å svare skarpt. Gjestene sat framleis ved bordet, men ho hadde alt funne fram tre plastboksar frå veska.
På det store fatet låg det nokre bitar av steikt kjøt, ved sida stod salatar og nesten heile kaka.
– Tante Ingrid, vi har ikkje ein gong drukke kaffen enno, minna Espen på. – Vent i det minste til slutten av kvelden.
– Å, eg forstyrrar vel ikkje? De kan drikke kaffen dykkar. Eg tek berre litt, så Trine får når ho kjem frå jobb. Ho er på jobb til ni, stakkars, rekk ikkje lage middag ein gong, den stakkars jenta mi.
Trine var tjueni år. Ho budde for seg sjølv og tente godt.
Ingrid strakte seg etter kjøtet, men Per gledde fatet bort til gjestene.
– Folk et framleis. Når alle har gått, kan vi sjå kva som er igjen.
– Per, er du så gjerrig at du ikkje vil av med ein kjøtbit? – protesterte tanta.
Espen såg korleis mora, Kari, vende blikket bort. Ho prøvde alltid å oversjå vanene til den yngre systera.
Viss nokon i familien klaga, bad ho dei om å ikkje vere smålege og ikkje øydelegge forholdet på grunn av mat.
Slik gjekk det nesten på kvart familieselskap. Ingrid kom med ein billig sjokoladeeske eller heilt tomhendt, men sette seg fyrst ved bordet. Ho plukka dei beste bitane, bad om å få salatar tilsendt, og etter middagen tok ho fram boksane.
Ein gong tok tanta halve kaka før vertane hadde rukke å skjere ho opp. Ein annan gong kravde ho fire porsjonar av den varme maten – ho sa dottera Trine ville ha med til venninnene sine.
Per vart då rasande, men kona drog han raskt ut på kjøkenet.
– Per, ikkje start noko framfor gjestene, for guds skuld! Ingrid blir fornærma, og så ringer ho ikkje på ein månad.
– Ho kan godt halde kjeft i eit år! Kvifor skal vi mate den vaksne dottera hennar òg?
– Å, ver så snill, maten blir jo uansett til overs! Er det så farleg? La ho ta med seg.
Espen heldt seg berre roleg for mora si skuld. Den yngre broren, Anders, prøvde òg å la vere, sjølv om han kvar gong murra over at tanta tok med seg meir i veska enn tre gjester til saman åt.
Det nærma seg femtiårsdagen til mora. Espen bestemte seg for å gje henne noko verkeleg fint – han hadde spart i fleire månader.
I smykkebutikken valde han ut øyreringar i gull med små, lyse steinar. Anders såg bilete på telefonen og vart begeistra: han fann eit anheng frå same serie i katalogen.
Medan ho med skjelvande fingrar tok på seg øyreringane, rakte Anders fram anhenget. Då ho såg at det var eit sett, vart ho heilt rørt, omfamna borna og klaga som vanleg over at dei hadde brukt for mykje.
– Lat meg få sjå, – sa Ingrid og røska til seg eska. Ho studerte stemplinga lenge, pirka på låsen med neglen. – Har de velta ein formue? Er steinane ekte?
– Det er gull, alt står på merkelappen, – svarte Espen skarpt. – Det viktigaste er at mor likar det.
Tanta vendte blikket mot systera, så smilte ho lett og snudde seg mot nevøen:
– Så, Espen. Om tre månader har eg jubileum. Eg ventar eit liknande sett. Berre med grøne steinar, smaragdar eller noko! Dei passar til augo mine.
Det vart stille ved bordet. Espen trudde fyrst det var ein dårleg spøk, men tanta var heilt alvorleg medan ho snudde og vende på den framande eska.
– Kva i all verda skulle eg kjøpe gull til deg for? – spurde han rett ut.
– Kva for noko “kva for”? – Ingrid heva augebryna overraska. – Eg er jo syster til mora di! Eg fortener òg dyre gåver.
Espen tenkte tilbake på barndomsbursdagane sine. Frå tanta fekk han som regel sokkar, ein kopp eller ein pakke kjeks.
Til konfirmasjonen kom ho med eit tomt kort, og så bad ho han køyre henne til andre sida av byen – bensinen kostar meir enn “gratulasjonen” hennar. Men no snakka ho som om ho hadde sponsa utdanninga hans.
– Du er ikkje mora mi, – sa Espen roleg. – La dine nære velje gåver til deg.
– Trine har det vanskeleg no, – fann tanta seg straks til rette. – Eg krev ikkje gull av jenta. Men du er ein kar med pengar, du kunne vise respekt for eldre.
Mora prøvde å dempe stemninga, sjølv om ho såg flau ut:
– Ingrid, nok med tullpratet. La oss heller bestille kaffi, dei kjem med kaka.
– Kva for tull, Kari? Mor får gull, men den eiga tanta blir forbigått? Eg ventar meg eit sett til bursdagen min! Anders må òg spytte i, sidan de alle saman er så rike.
Anders la frå seg gaffelen og humra:
– Kva for noko skulle vi sponse dine innfall?
– Fordi familie må handsamast likt! Kari får både øyreringar og anheng! Viss de ikkje vil gje meg noko, tek eg anhenget! Kari, du har nok med øyreringane!
Ingrid strakte seg frekt etter halsen til mora. Kari rykte unna. Espen vart rasande – all frustrasjonen han hadde bygd opp i årevis brast ut.
– Prøver du verkeleg å ta av mora mi ei gåve? – sa Espen og greip handa til tanta. – Har du nokon gong gjeve henne noko dyrare enn tørkepapir?
– Ikkje vær frekk mot meg! – fnyse Ingrid. – Eg har andre inntekter. Og uansett, det er omtanken som tel!
– Men du er ein mester i å rekne på andre sine pengar. Du kjem på kvart selskap tomhendt, proppar deg fyrst, og så fraktar du maten i boksar!
– Og du gøymer deg alltid bak Trine, som er ei vaksen kvinne som fint kan kjøpe sin eigen middag!
Ansiktet til tanta vart flekkete. Ho skuva stolen bakover og snudde seg til systera:
– Kari! Høyrer du korleis den snørrvalpen din snakkar til meg? Gjer noko med han! Han sverter deg framfor alle!
Mora såg forvirra frå sonen til systera. Espen venta på det vanlege:
– Espen, no, ikkje bry deg…
Men så snakka faren.
– Espen har rett, – sa Per tungt. – Eg har halde kjeft for Kari si skuld. Du kjem hit ikkje som familie, men som til eit gratis buffet.
– Å, er det slik de stiller dykk? Har de slått dykk saman? – Ingrid snudde seg til den yngre nevøen. – Skal du òg byrje å telje kor mange bitar eg har ete?
– Eg kan minne om korleis du tok mat frå bursdagen min før gjestene ein gong sette seg, – mumla Anders. – Og så vart du sur fordi du ikkje fekk heile kaka med deg.
– Utakknemlege! – kvekka tanta. – Kari, kva har du oppfostra? Ingen respekt for eldre!
Ho røska til seg veska, drog fram plastboksane og byrja rasande å skrape pålegg ned i dei.
– Viss eg er i vegen, så får i alle fall Trine mat! Ho har ikkje noko med dette å gjere!
Espen gjekk roleg bort, tok boksen og helte pølsa tilbake på fatet.
– I dag er det mora mi som har jubileum, ikkje eit utleveringssenter! Du får ingenting med deg herfrå.
– Gje meg tilbake, din dust! – skreik Ingrid. – De har fornedra meg, teke gåva frå meg, og no vil de sulte meg? Gje meg kjøtet, det er til Trine!
Gjestene sat heilt stille, nokre prøvde å skjule latter. Espen såg på mora – han var redd ho skulle briste i gråt.
Men mora knappa roleg opp smykket, la anhenget forsiktig i fløyelseska, og såg opp på systera.
– Veit du, Ingrid… Eg er trøytt. Trøytt av å telje kor mykje mat du har putta i lommene på kvart selskap.
– Trøytt av å beordrar mannen og sønene mine til å tole dine påfunn, berre for at vi ikkje skulle krangle. Espen har rett! Du har tatt godlyndet vårt for svakheit.
Tanta stussa. Ho hadde ikkje venta slik motstand frå den alltid ettergivande systera.
– Du… du tek deira parti? Eg er jo syster di!
– Dei er ikkje framande for meg, Ingrid. Det er mannen min og borna mine! Pakk saman tinga dine og gå.
– Gje meg den varme maten til barnet mitt! – kravde tanta, no lågare, men framleis sint.
Faren tok roleg opp telefonen, bestilte ein taxi, og dytta så den tomme handledveska og handklede mot henne.
– Ta veska di og det skrotet tilbake. Resten blir på bordet.
– Eg set aldri min fot i dette huset igjen! Gjerrigpølser! – fnyse tanta og røska til seg tinga.
Døra på restauranten smelte igjen. Mora såg eit par sekund på utgangen, og sukka tungt.
– Mor, unnskyld, – sa Espen lågt og sette seg ved sida av henne. – Eg ville ikkje øydelegge festen din. Men det berre koka over.
– Du øydela ingenting, gut, – smilte ho svakt og strauk han over handa. – Eg var berre naiv. Eg burde ha sett henne på plass for lenge sidan.
…Nokre dagar seinare dukka tanta opp som om ingenting var hendt. Espen sat på kjøkenet då mora sin telefon ringde, og frå høgtalaren kom ei høg stemme:
– Kari, hei. Har de noko mat igjen etter jubileet?
Mora lukka augo, pusta ut, men denne gongen skalv ikkje stemmen hennar.
– Ingrid, sjølv om det var noko igjen – så får du det ikkje. Du kan komme på besøk først når du har lært å respektere vertane, og ikkje ser på heimen vår som ein gratis restaurant.
På tanta sin bursdag sende Espen berre ein SMS om morgonen. Ingen gull, så klart.
Ingrid venta lenge på å bli invitert til neste familieselskap, men mora hadde rett og slett stryke henne frå gjestelista. Og det såg ut til å vare lenge.
Kva synest de? Handla familien rett? Del tankane dykkar i kommentarfeltet, og trykk lik!
