Klokka sju og tjuefem i morges så Kari meg i oppgangen. Eg stod ved heisen med Mikkel i armene. Heldt han mot brystet med begge hendene. Katten var grå, tym på eine sida, og det lukta kjellar av han såpass at Kari tok eit steg attende.
– Herregud, sa ho. – Kva er dette for noko?
Eg svara ikkje. Eg pratar sjeldan med naboar. Trykte på heisknappen og stira på displayet.
– Kvar har du grave han fram? spurde ho, meir som ein konstatering enn eit spørsmål. – Han er jo heilt skiten. Skal du ta han med heim?
– Eg har leita etter han i fem månader.
Heisen kom. Eg gjekk inn. Trykte på fjerde.
Kari stod att i oppgangen og såg på at dørene lukka seg. Men andletet mitt var veldig glad. Eg tok ikkje augo frå katten, og retta litt på labbane når han rørte seg.
Ho sa seinare til naboen på femte at eg såg rar ut.
Men kvifor – det fekk ho vite seinare.
Plakatane kom i september. Små, trykte på vanleg papir, med bilete. Biletet var av ein katt. Grå, stripete, værhår på eine sida kortare enn på den andre. Under bildet stod det «Borte» og eit telefonnummer.
Eg klistra dei opp sjølv. Tidleg om morgonen, før jobb, gjekk eg ut med ein rull tape og ein stabel ark. Gjekk rundt lyktestolpar, oppslagstavler, veggar ved butikken. Fingrane fraus, tapen ville ikkje feste seg i kulda, eg måtte trykkje lenger enn vanleg.
Mikkel forsvann i slutten av august. Han kom berre ikkje heim den kvelden. Kjøkkenvinduet var ope.
Heime ved radiatoren stod ei skål. Eg tok ho ikkje vekk.
Telefonsamtalane kom dei fyrste to vekene.
Folk melde om grå kattar. Om stripete kattar. Om ein raud som dei av ein eller annan grunn og ville tilby. Eg drog på kvar samtale. Såg, rista på hovudet, takka. Køyrde heim att.
Vek tre ringte ei dame frå Byggveien, sa ho hadde sett ein liknande ved garasjane. Eg drog same kvelden, etter jobb, i mørkret. Gjekk mellom garasjane med telefonlommelykta, lyste under dører, ropte. Ingen kom ut. Berre ein framand svart katt såg på meg frå under ein port og forsvann attende i mørkret.
I oktober skaffa eg meg ein notisbok.
Skreiv opp adresser, kvar eg hadde vore. Namna på folk som ringde. Datoar. Stundom korte notatar – «grå, men yngre», «ikkje rett farge», «eigarane har funne han». Sidene vart fleire. Eg bladde i notisboka av og til om kveldane, ikkje for å lese, berre for å bla.
Ein kollega på jobben, Vidar, spurde ein gong kva det var med meg.
– Ingenting, sa eg.
– Nettopp, sa Vidar, og spurde ikkje meir.
November var våt, det vart mørkt tidleg.
Eg utvida leiteområda. Gjekk gjennom gardar eit kvartal unna, to kvartal. Gjekk inn i framande oppgangar, såg på vinduskarmar, under trapper. Stundom spurde eg folk i gardsrommet. Dei fleste rista på hovudet utan å stoppe. Ei eldre dame ved den tredje oppgangen sa ho hadde sett ein liknande ved transformatorkiosken i september, men ho hugsa ikkje sikkert.
Eg takka. Gjekk til transformatorkiosken. Stod der. Ingen, sjølvsagt.
Kari tok meg ein gong i oppgangen og sa at det var nok no, fem månader er gått, du må skaffe deg ein annan. Ho meinte det ikkje vondt.
– Eg vil ikkje ha ein annan, sa eg.
– Det er dumt, sa ho.
Eg nikta og gjekk mot trappa. Kari såg etter meg og tenkte at folk verkeleg kan la seg drive til vanvidd av slike kattar.
I desember stoppa nesten alle samtalane.
Plakatane vart våte, gule, somme fall av. Eg sette dei opp att. Trykte nye, gjekk ut om morgonen med taprullen. Eg lærte å halde rullen under armen og dra av med eine handa medan den andre heldt arket fast.
Tredje januar høyrde eg ein lyd.
Stille. Så vidt. Eit eller anna bak kjellardøra under fyrste oppgang. Eg stoppa. Lydde. Lyden kom ikkje att.
Eg stod eitt minutt. Så gjekk eg for å få nøkkel av vaktmeisteren.
Vaktmeisteren, Svein, leitte lenge etter nøkkel, fann ein feil, så fann han rett. Spurde kva eg skulle i kjellaren. Eg sa det. Svein såg på meg som ein ser på nokon ein ikkje bør gå i mot, og gav meg nøkkelen.
Døra opna seg med eit rykk, det slo imot meg av fuktig betong, gamalt tre, og noko anna. Eg slo på lommelykta og steig inn.
Kjellaren var lang og låg.
Eg gjekk sakte, lyste under røyr, bak gamle kassar, langs veggen. Lyset fanga ein rusten sykkel utan hjul, ein stabel plankar, ein samanbroten feltseng med ei side innsokke. Det lukta fukt og kalk. Ein stad dryppa det, sjeldan og jamt, som ei klokke.
– Mikkel, sa eg.
Sakte. Ikkje eit rop, meir som ein sjekk – som ein sjekkar mørkret før ein går inn i det.
Ingen svarte.
Eg gjekk lenger, forbi eit elektrisk skap med kablar, forbi gamle radiatorar stabla oppetter veggen. Lyset rørte seg sakte. Eg hadde ikkje hast. Etter fem månader hadde eg lært at det ikkje nyttar å haste der det ikkje nytar.
– Mikkel.
Stille att. Berre dryppinga. Berre summinga av røyr over hovudet, varme, dekte av støv.
Eg kom til bakveggen og stoppa. Lyste i eit hjørne. Der stod kassar, tre eller fire, stabla på kvarandre, og mellom dei og veggen var eit mørkt rom, smalt som ein sprekk. Eg sette meg på huk. Lyste inn.
To augo reflekterte lyset.
Eg rørte meg ikkje. Berre såg. Hjertet gjorde noko merkeleg, ikkje høgt, men merkbart – som om det bomma på eit slag og så henta seg inn att.
– Mikkel, sa eg. Helt stille.
Augo forsvann ikkje. Men katten kom ikkje ut. Han sat i sprekken mellom kassane og veggen og såg på lyset. Eg sænkte lyskjeglen litt, for ikkje å blende han. Så sette eg meg på golvet. Rett på betongen, utan å tenkje på kleda, utan å tenkje på noko.
Berre sette meg. Og venta.
Eg veit ikkje kor lenge det gjekk.
Det var kaldt. Betongen trekte varme frå meg gjennom jakka, fort og jamt. Eg rørte meg ikkje. Høyrde lommelykta i sida, slik at det i sprekken ikkje var heilt mørkt, men heller ikkje i augo på han. Av og til snakka eg lågt. Ikkje kalla, ikkje overtala. Berre snakka, som ein snakkar når ein vil at stemma skal vere nær.
– Kaldt her hos deg, sa eg. – Fem månader. Eg trudde ikkje du var her.
Frå sprekken kom det ikkje ein lyd.
– Eg har vore overalt. Køyrde til Byggveien om natta. Der er garasjar, du veit ikkje. Heile notisboka er full.
Noko dryppa i mørkret. Røyra sumde.
– Heime står skåla. Eg har ikkje teke ho vekk.
Eg høyrde ein skrapande lyd før eg såg rørsla. Katten kom ut av sprekken sakte. Ikkje rett mot meg, men fyrst til sida, langs kassane, snuste i lufta, stoppa. Eg rørte meg ikkje. Såg. Han var tym. Eine sida var sliten, pelsen hadde ikkje grodd heilt. På eine sida av trynet var værhåra kortare. På venstre.
Det var han.
Katten tok eit steg til. Så eitt til. Så kom han bort til beinet mitt og støytte hovudet mot kneet. Ein gong. Som for å sjekke. Og vart ståande der.
Eg tok ikkje handa med det same. Fyrst sat eg berre. Så, forsiktig, langsamt, la eg handflata på kattehovudet. Mikkel flytta seg ikkje. Han berre knipte augo att, og i det låg noko så enkelt at eg fekk ein klump i halsen.
Eg gret ikkje. Berre sat på den kalde betongen i kjellaren i mitt eige hus og heldt handa på hovudet til katten som eg hadde leita etter i fem månader. Og katten stod der ved sida mi og tagde. Han hadde alltid vore fåmælt.
Det var vanskelgare å reise seg enn å setje seg.
Beina var stive, og eg reiste meg sakte, støtta meg på kassane. Mikkel tok eit steg attende, såg på. Eg retta meg opp, stod eit augeblikk. Eg hadde lese at kattar kan bli ville, vande seg av med menneske på berre to veker. Og her – fem månader. Så sette eg meg på huk att og tok katten på armane.
Mikkel gjorde ikkje motstand. Han var lett, mykje lettare enn før. Eg heldt han inntil brystet og kjende eit lite, raskt hjarte slå under handa.
Vi gjekk tilbake same vegen. Forbi feltsenga, forbi den rustne sykkelen, forbi skapet. Lommelykta heldt eg i eine handa, den andre heldt fast katten. Mikkel rørte seg ikkje. Berre ein gong flytta han på labbane for å leggje seg betre, og vart så stille att.
Ved døra stoppa eg.
Så skuva eg døra opp og gjekk ut.
I gardsrommet var det morgon. Grått, januart, utan sol. Snøen låg gamal, samansokke, med svarte spor langs gangvegen. Eg blunka mot lyset.
Eg stod ved døra og heldt Mikkel.
Det var då Kari såg oss.
Heime var det varmt.
Eg tok av meg skoa i gangen utan å sleppe katten. Så sette eg han endeleg ned, forsiktig, som ein set ned noko skjørt. Katten senka straks snuten mot golvet og gjekk langs veggen. Sakte, med stopp. Snusa på golvlista, hjørnet, foten av kommoden. Sjekka.
Eg stod og såg på.
Mikkel kom til kjøkkenet. Stoppa i dørkarmen, rørte på eine øyra. Så gjekk han inn. Eg følgde etter.
Skåla stod ved radiatoren, der ho alltid hadde stått. Tom, rein, litt støvet på kanten. Katten gjekk bort til ho, snusa. Stod over ho eit sekund. Så gjekk han bort og sette seg ved radiatoren, tett inntil den varme jernplata.
Eg opna kjøleskapet. Inne var det litt kokt kylling. Eg skilde ein bit og la i skåla. Hendene lydde ikkje heilt, fingrane var framleis kalde.
Mikkel åt sakte. Ikkje grådig som ein svolten, men forsiktig. Eg sat på golvet ved sida hans, ryggen mot veggen. Såg på.
Etterpå gjekk han gjennom heile leilegheita. Sjekka kvart hjørne, kvart rom, kvar vinduskarm. Så kom han attende til stova, hoppa opp i sofaen og rulla seg saman der han alltid hadde sove før. Venstre for puta, ved armlenet.
Eg tok ikkje augo frå han.
Fem månader hadde eg leita, frausi ved lyktestolpar, køyrt på framande telefonar, gått med lommelykt mellom garasjar. Og Mikkel sat i kjellaren under den fyrste oppgangen. Tjue meter frå døra. Kva hadde han levd på? Truleg mus. Kor lenge ville han ha klart seg, om ikkje eg ved eit lykketreff hadde høyrt den stille mjauinga hans?
Eg kunne ha tenkt lenge på det. Men eg gjorde det ikkje.
Eg sløkte lyset i gangen, gjekk inn i stova og sette meg i sofaen ved sida av katten. Mikkel opna eitt auge, såg på meg, og lukka det att. Det var mørkt utanfor vinduet.
Vi var alle heime.
I dag lærte eg at det å ikkje gi opp, sjølv når alt håp verkar tapt, kan føre deg til det einaste rommet du ikkje har sjekka. Og at ein liten, taus skapning kan halde deg i gang i fem månader, berre fordi han er din.
